Thymele Logo
Search

μουσικό δράμα [ουσ. ουδ.]

Articles Icon 1
Videos Icon 4
Videos Icon 4
[1]

Ορισμός

Είδος όπερας, κατ’ εξοχήν εκπροσωπούμενο από το ώριμο έργο του Richard Wagner [Ρίχαρντ Βάγκνερ], στο οποίο η μουσική εκτυλίσσεται αδιάκοπα, κατέχει κυρίαρχο ρόλο και συνδέεται στενά με το δραματικό περιεχόμενο.

Ανάπτυξη

Ο όρος μουσικό δράμα έχει συνδεθεί στενά με το μεταρρυθμιστικό έργο του Richard Wagner, ιδιαίτερα δε με τα έργα που συνέθεσε από τον Χρυσό του Ρήνου [Das Rheingold] και εξής. Ο ίδιος ο Wagner αποστασιοποιήθηκε από τον όρο στο δοκίμιο "Über die Benennung 'Musikdrama'" [«Για την ονομασία "μουσικό δράμα"», 1872]. Θεμελίωσε ωστόσο διεξοδικά τις αρχές του είδους στα θεωρητικά του κείμενα, μεταξύ των οποίων Το έργο τέχνης του μέλλοντος [Das Kunstwerk der Zukunft, 1850], Όπερα και δράμα [Oper und Drama, 1851] και Η μουσική του μέλλοντος [Zukunftsmusik, 1861]. Η μεταρρύθμισή του στηρίζεται σε μια σειρά τεχνικών χαρακτηριστικών, τα οποία, παρότι δεν τα εισήγαγε πρώτος ο Wagner, μετουσιώνονται στο έργο του σε αποτελεσματικά μέσα για την ανανέωση της όπερας και την πραγμάτωση του ιδεώδους του ολοτεχνήματος [Gesamtkunstwerk]. Τα κυριότερα από τα μέσα αυτά είναι:


  1. ο ενισχυμένος ρόλος της ορχήστρας με γραφή συμφωνικού χαρακτήρα στην υπηρεσία του δράματος·
  2. η χρήση εξαγγελτικών μοτίβων, τα οποία απαντούν τόσο στις φωνητικές γραμμές όσο και στα μέρη της ορχήστρας·
  3. η ατέρμονη μελωδία, η οποία αψηφά την παραδοσιακή, περιοδική οργάνωση των μελωδικών γραμμών και αποφεύγει τον σαφή προσδιορισμό της αρχής και του τέλους τους·
  4. η συνεχής δομή των έργων, που καταργεί τη διαδοχή κλειστών μερών της αριθμημένης όπερας και επιτρέπει πιο ελεύθερη εναλλαγή λυρικών και προσωδιακών τμημάτων·
  5. η άντληση της θεματολογίας από μύθους και θρύλους της γερμανικής και σκανδιναβικής παράδοσης.


Στην Ελλάδα, μεταξύ των επιγόνων του Wagner που υιοθέτησαν εν μέρει την ιδέα του μουσικού δράματος συγκαταλέγεται ο Μανώλης Καλομοίρης [Manolis Kalomiris]. Ο Καλομοίρης προέταξε την προσέγγιση του Γερμανού συνθέτη και απομακρύνθηκε από την αριθμημένη όπερα ιταλικού τύπου, την οποία ακολουθούσαν οι Έλληνες συνθέτες του 19ου αιώνα. Τον όρο μουσικό δράμα χρησιμοποίησαν και άλλοι εκπρόσωποι της λεγόμενης ελληνικής «Εθνικής Μουσικής Σχολής», μεταξύ των οποίων ο Πέτρος Πετρίδης [Petros Petridis] και ο Μάριος Βάρβογλης. Σε συγγενές μουσικοδραματικό πλαίσιο κινούνται επίσης έργα του Σπυρίδωνος Φιλίσκου Σαμάρα [Spyridon Samaras], του Διονυσίου Λαυράγκα [Dionysios Lavrangas] και του Γεωργίου Σκλάβου.

Αγγλικά
music drama
Γαλλικά
drame musical, le
Γερμανικά
Musikdrama, das
Ιταλικά
dramma musicale, il

Συνώνυμα

μουσικόδραμα

Σχετικοί όροι

μουσική δραματουργία, ρομαντική όπερα, γκραντ-οπερά, ρετσιτατίβο, εθνική όπερα, λιμπρέτο, παραμυθόδραμα

Πεδίο εφαρμογής

• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

«Συντεθεὶς σὲ μιὰ ἐποχὴ κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ἰδέες τοῦ Βάγνερ γιὰ τὸ μουσικὸν δρᾶμα εἶχαν ἀρχίσει νὰ κατακτοῦν ἔδαφος, ὁ "Βόρις Γκοντουνώφ" τοῦ Μουσσόργσκυ πολὺ λίγα ἴχνη φέρνει τῶν βαγνερείων καινοτομιῶν. Σποραδικῶς μόνον ἐμφανίζει μερικὰ Leit-Motiv, χωρὶς γενικώτερη σημασία, διότι ὁ συνθέτης ἀποφεύγει τὴν συμφωνικὴν ἐπεξεργασία, προτιμῶν νὰ ἐπιφυλάξη τὴν μουσικὴ ὑπεροχὴ στὸ τραγούδι.»

Στο κείμενό του για την παραγωγή του Μπορίς Γκοντουνόφ [Boris Godunov, 1874] του Μόδεστ Μουσόργκσκι [Modest Mussorgsky] από την Εθνική Λυρική Σκηνή [Greek National Opera] (περίοδος 1959–1960), ο συνθέτης Γεώργιος Σκλάβος αντιπαρέβαλε το έργο με το βαγκνερικό μουσικό δράμα. Διαπίστωσε ότι ο Ρώσος συνθέτης χρησιμοποίησε μόνο σποραδικά εξαγγελτικά μοτίβα και απέφυγε τη συμφωνική τους επεξεργασία, ώστε το δραματικό βάρος να στηρίζεται πρωτίστως στη φωνητική γραμμή. Η κρίση του Σκλάβου, που έγραφε κι ο ίδιος σε συγγενές μουσικοδραματικό πλαίσιο, αναδεικνύει τον ρόλο της ορχήστρας ως κριτήριο που διακρίνει το βαγκνερικό πρότυπο από τις όπερες που ευνοούν το τραγούδι.

Σκλάβος, Γ. (1959). Μ. Μουσσόργκσκυ: Βόρις Γκοντουνώφ. Στο Μπόρις Γκοντουνώφ [Πρόγραμμα παράστασης] (σσ. 7–9). Ἀθήνα: Ἐθνικὴ Λυρικὴ Σκηνή.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Προωθητικό βίντεο για τον Χρυσό του Ρήνου [Das Rheingold, 1869] του Richard Wagner…

Η Staatsorchester Darmstadt [Κρατική Ορχήστρα του Ντάρμστατ], σε μουσική διεύθυνση Ντάνιελ Κοέν [Daniel Cohen]

Προωθητικό βίντεο της έκδοσης σε DVD του Πάρσιφαλ [Parsifal, 1882] του Richard Wagner…

Η α΄ πράξη από Το δαχτυλίδι της μάνας (1917) του Μανώλη Καλομοίρη [Manolis Kalomiris],…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Σελίδα τίτλου της πρώτης έκδοσης του έργου Όπερα και δράμα [Oper und Drama]…

Josef Hoffmann [Γιόζεφ Χόφμαν], σχέδιο σκηνικού για την α΄ σκηνή του Χρυσού του Ρήνου

Μανώλης Καλομοίρης [Manolis Kalomiris], χειρόγραφο σπαρτίτο της τελευταίας σκηνής της α΄ πράξης από Το…

Χειρόγραφο τετράδιο με το ποιητικό κείμενο της μονόπρακτης όπερας Το απόγεμα της αγάπης (1935) του

βασική

Abbate, C. (1991). Unsung voices: Opera and musical narrative in the nineteenth century. Princeton: Princeton University Press.

Dahlhaus, C. (2010). Τα μουσικά δράματα του Ρίχαρντ Βάγκνερ (Θ. Παρασκευόπουλος, Μετ.· Δ. Κουβίδης & Μ. Σολωμός, Επιμ.). Αθήνα: Αλεξάνδρεια. (Πρωτότυπη έκδοση 1971).

Kivy, P. (1999). Osmin's rage: Philosophical reflections on opera, drama, and text. Ithaca: Cornell University Press. (Πρωτότυπη έκδοση 1988)

Wagner, R. (1963, Νοέμβριος–Δεκέμβριος). Ἡ μουσικὴ τοῦ μέλλοντος: Ἡ ἑνότητα τῶν τεχνῶν στὸ θέατρο. Θέατρο, 12, σσ. 8–24. ejournals.lib.uoc.gr... (Πρωτότυπη έκδοση 1861).

συμπληρωματική

Grey, T. S. (2001). Opera and music drama. Στο J. Samson (Επιμ.), The Cambridge history of nineteenth-century music (σσ. 371–423). Cambridge: Cambridge University Press.

Morris, C. (2005). Richard Wagner: Opera and music drama. Στο C. Koelb & E. Downing (Επιμ.), German literature of the nineteenth century, 1832–1899 (σσ. 251–278). Rochester: Camden House.

Parker, R. (Επιμ.). (1996). The Oxford history of opera. Oxford: Oxford University Press.

Wagner, R. (1896). On the name "Musikdrama". Στο Richard Wagner's prose works: Τόμ. 5. Actors and singers (W. A. Ellis, Μετ., σσ. 299–304). London: Kegan Paul, Trench, Trübner. (Πρωτότυπη έκδοση 1872).

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. μουσικό δράμα. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/μουσικό δράμα

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «μουσικό δράμα». Ανακτήθηκε 20 November 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/μουσικό δράμα.

MLA

«μουσικό δράμα». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 20 November 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/μουσικό δράμα.

1388